به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران، در این نشست علمی، فائزه دهقان بنادکی، دانشجوی دکترای تخصصی مهندسی بهداشت حرفه‌ای، با ارائه این پژوهش به تشریح ابعاد حوادث زنجیره‌ای در محیط‌های آزمایشگاهی پرداخت و اظهار کرد: نشت مواد خطرناک، آتش‌سوزی و انفجار در آزمایشگاه‌های شیمیایی می‌توانند به حوادثی به‌مراتب گسترده‌تر منجر شوند؛ به‌گونه‌ای که برای نمونه، وقوع آتش‌سوزی در یک ظرف حاوی ماده شیمیایی ممکن است با انتقال حرارت به ظروف مجاور، سبب آتش‌ گرفتن آن‌ها و گسترش پی‌درپی حادثه شود. این روند که تحت عنوان «اثر دومینویی» شناخته می‌شود، خسارات و خطرات ناشی از حادثه اولیه را به‌شدت افزایش می‌دهد.

 

وی با اشاره به محدودیت‌های رویکردهای سنتی افزود: روش‌های متداول ارزیابی ریسک در بسیاری از موارد بر برآوردهای کیفی یا نیمه‌کمّی تکیه دارند و ممکن است در پیش‌بینی دقیق احتمال گسترش حادثه و زمان دقیق وقوع آن با محدودیت روبه‌رو باشند؛ از این‌رو، بهره‌گیری از روش‌های مدل‌سازی پیشرفته به‌منظور بررسی چگونگی گسترش حوادث و ارزیابی دقیق راهکارهای پیشگیرانه ضرورت پیدا می‌کند.

 

این دانشجوی دکترای تخصصی با توضیح متدولوژی به کار رفته در این مقاله عنوان کرد: در پژوهش مورد بررسی، از روش مدل‌سازی مبتنی بر عامل (ABM) استفاده شده است که در آن، هر ظرف حاوی ماده شیمیایی به‌مثابه یک عامل مستقل با رفتاری منطبق بر قواعد مشخص در نظر گرفته می‌شود. پژوهشگران با تلفیق محاسبات مربوط به تابش حرارتی و شبیه‌سازی مونت‌کارلو، چگونگی تأثیر متقابل ظروف بر یکدیگر، احتمال وقوع حریق و زمان رسیدن به اشتعال را مورد بررسی قرار داده و رفتار ۱۰ نوع ماده شیمیایی متداول و اثر انتقال حرارت میان ظروف مجاور را در شرایط متنوع ارزیابی کرده‌اند.

 

دهقان بنادکی با استناد به یافته‌های آماری این پژوهش تصریح کرد: بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، هنگامی که فاصله میان ظروف تنها ۳ سانتی‌متر باشد، احتمال اشتعال ظروف مجاور به بیش از ۸۶ درصد می‌رسد؛ ضمن اینکه احتمال آسیب‌دیدگی ظروف در بازه زمانی ۱۰ دقیقه نیز فراتر از ۶۰ درصد برآورد شده است. این در حالی است که با افزایش فاصله میان ظروف به ۵ سانتی‌متر یا بهره‌گیری از موانع فیزیکی ایمنی، زمان وقوع اشتعال تا ۱۰۰ ثانیه به تأخیر می‌افتد.

 

وی در پایان خاطرنشان کرد: یافته‌های این مطالعه به‌روشنی بر اهمیت فاصله‌گذاری مناسب میان ظروف مواد شیمیایی و کاربرد موانع ایمنی در مهار سرایت آتش تأکید دارد؛ از سوی دیگر، روش مدل‌سازی مبتنی بر عامل بستری فراهم می‌سازد تا سناریوهای گوناگون حادثه شبیه‌سازی و راهکارهای کنترلی مقایسه شوند؛ رویکردی که می‌تواند نقشی مؤثر در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی ریسک و ارتقای تاب‌آوری و ایمنی آزمایشگاه‌های شیمیایی ایفا کند.